غـلات

      يكي از خطرناكترين گروه‌هاي انحرافي ، جريان غالگيري بود كه به شدت مورد لعن و انتقاد امامان شيعه قرار گرفت . آنان درباره ائمه اهل بيت عليهم السلام راه غلو را پيموده و مقام آنان را تا حد الوهيت بالا بردند كه در ذيل ابتدا به معناي غلو و اعتقادشان و سپس برخورد امام (ع) با آنان مي‌پردازيم :

      كلمه غلو به‌معناي افراط و تجاوز از حد است چنانكه به‌شي‌گران قيمت نيز در عرب غالي گويند . چنانكه شيخ‌مفيد در اين زمينه مي‌نويسد : بدان كه غلو در لغت به‌معني تجاوز از حد و خروج از مقصد است در اين‌ باره خداي تبارك و تعالي مي‌فرمايد : « يا اهل الكتاب لا تغلوا في دينكم و لا تقولوا علي الله الا الحق . اي اهل كتاب در دين خود غلو مورزيد و در مورد خدا جز  به حق سخن مگوييد » و با اين آيه خداوند هر‌گونه غلو و تجاوز از حد را در مورد حضت مسيح (ع) نهي فرمود .    

       اما در اصطلاح علم كلام به گفتة مسعودي :

« غلات يا غاليه اسم عام جهت فرقي است كه در حق حضرت رسول خدا (ص) يا ائمه (ع) مخصوصاً علي‌بن‌ابي ‌طالب (ع) غلو كرده و به ايشان مقام الوهيت داده‌اند . »

(1)

      انديشة غاليگري در آغاز با پوشش دوستي و محبت اهل بيت (ع) پا به عرصه وجود گذاشته اما به‌دليل منطبق نبودن تعاليم غلات با مباني اسلام و تخطئه آن توسط امامان شيعه ، اين جريان نتوانست از پشتوانه ديني و مردمي برخوردار شود و آنچه در تاريخ اين گروه آمده ، چيزي جز انشعابات پي‌درپي و انقراض هريك از فرق آن نمي‌باشد به‌طوري كه بعضي از كتب از صد و سي فرقه به‌عنوان غلات كرده‌اند .

      علامه مجلسي مظاهر غلو را در اعتقاد به امور زير بر شمرده است : 1ـ الوهيت پيامبر و ائمه طاهرين   2 ـ در معبوديت يا خالقيت و رازقيت شريك خدايند   3ـ حلول خدا در آنها يا اتحاد خدا با آنان   4ـ آنان بدون وحي و الهام الهي ، ازغيب آگاهند   5ـ نبوت دربارة ائمه طاهرين (ع)   6ـ تناسخ ارواح ائمه در بدن‌هاي يكديگر   7ـ معرفت آنها ، اطاعت خداوند و ترك معصيت الهي لازم نيست .

      به گفته داشمندان علم كلام اصول اعتقادي غلات رامي‌توان در موارد زير خلاصه كرد ، اين اصول تقريباً وجه مشترك تمام فرق اين جريان مي‌باشد : 1ـ الوهيت رهبر يا اعتقاد به حلول جوهر نوراني در امام يا رهبر    2ـ مبداء   3ـ تشبيه   4ـ رجعت   5ـ تناسخ  ، ضمناً در مورد قرآن قايل به تحريف آن هستند و همچنين علت عصمت پيغمبر و ائمه را از گناه حلول روح خدا در ايشان دانند .

(2)

      شيخ صدوق در اعتقادات پيرامون غلات مي‌فرمايد : اعتقادها درباره غاليان اغلاة ، و مفوضه آن است كه آنها كافر به‌خدا هستند و بدتر از يهود ونصاري و مجوس و قدريه و حروريه و از كل اهل بدعت‌ها و ديگر فرق گمراهند .

      يكي از كارهاي غلات جعل حديث و نسبت دادن آن به ائمه اهل بيت عليهم السلام به‌منظور لكه‌دار ساختن شخصيت آنها در جامعه بود . كه امام رضا (ع) در روايتي پرده از اين توطئه خطر‌ناك برداشته كه مي‌فرمايد : مخالفان ما احاديثي پيرامون فضائل ما جعل كرده‌اند :

      1ـ روايات غلو   2ـ روايات تقصير كه مقام ما را پايين‌تر از آنچه هستيم ، نشان مي‌‌دهد .

      3ـ رواياتي كه در آن عيب‌هاي دشمنان ما تصريح شده است . مردم وقتي روايات غلوآميز را مي‌بينند شيعيان ما را تكفير مي‌كنند و مي‌گويند : شيعه قائل به ربوبيت ائمه خود مي‌باشد و وقتي كوتاهي در حق ما را مي‌شنوند ، به‌آن معتقد مي‌شوند و وقتي به بدي‌هاي دشمنان و دشنام به‌آنان را مي‌شنوند ما را دشنام مي‌دهند .

      روايت فوق نشان مي‌دهد كه چگونه سعي شده كه ائمه اهل بيت آن‌ها را به انحاء مختلف معرفي كرده و مردم را نسبت به آنان بدبين سازند .

برخورد امام (ع) با غلات

(3)

      نخستين اقدام امام (ع) در مبارزه با غلات معرفي شخصيت آنان و پرهيز دادن شيعيان از مجالست با آنان بوده است . در اين زمينه روايات از امام (ع) وارد شده است كه مي‌فرمايد : « خداوند غلات را از رحمتش دور گرداند و سپس آن‌ها را بدتر از يهود و مجوس ، نصراني ، قدري ، مرجئه و حروري دانسته و آنگاه فرمود : با ايشان همنشيني نكنيد ، رفاقت و دوستي ننمائيد و از آنان بيزاري جوئيده خداوند از آنان بيزاري جسته است . » و در روايت ديگر غلات را كافر و رفت و آمد و مواصلت و مزاوجت ، امانت دادن و گرفتن و تصديق و ياري در كلام آن‌ها را خارج از حريم خدا و ولايت ائمه شمرده است . اقدام ديگر امام رضا (ع) جهت طرد غلات از اجتماع شيعيان آنان را صريحاً نفرين كرده و برائت خود را از ايشان اظهار داشتند در اين مورد قرائن متعددي در كتب حديث به‌ويژه رجال كشي دارد كه بزرگان غلات يونس بن ظبيان و محمد بن فرات از بزرگان غلات را امام لعن و نفرين نموده است و فرموده است كه محمد بن فرات مرا آزار داد خداوند او را آزار دهد و گرمي آهن را به او چسباند ، خدا او را لعنت كند . ... كه بر ما دروغ بست . قسم به خدا كسي بر ما دروغ نبست مگر اينكه گرمي آهن را به او چشانيد و در روايت ديگر يونس ظبيان و اصحابشان را همراه با فرعون و آل فرعون در شديدترين عذاب فرو خواهند بود .

(4)

بخش ديگري از برخورد امام تكذيب عقايد غلات و تصحيح عقايد شيعيان مي باشد . در مورد قائلان با تناسخ مي‌فرمايد : « هر‌كس قائل به تناسخ باشد به خداوند بزرگ كافر و بهشت و جهنم را تكذيب كرده است . »

و درباره اولوهيت و ربوبيت ائمه فرمودند : هر‌كس براي پيامبران خدائي قائل باشد و يا براي امامان ربوبيتي مدعي گردد يا نبوت ايشان را معتقد شود يا در حق غير ايشان پيشوايي و امامت قائل گردد ، ما از او هم در دنيا و هم در عالم آخرت بيزاريم . 

 منابع :  

اعتقادات ـ ( شيخ صدوق )

 بحارالانوار ( علامه مجلسي )

 پژوهشي در تاريخ حديث شيعه ( معارف )

 عيون اخبار الرضا (ع)  ( شيخ صدوق )

 رجال كشي

 تاريخ علم كلام و مذاهب اسلامي (ولوي )

 معجم مقايس اللغه ابن فارس